بجاست در باره هريك از اين سه، سخن كوتاهى گفته شود :

1- معرّفى: فقه شيعه ناشناخته است در معلومات غير مسلمين از فقه اسلام، غالباً جايى ندارد .در كتب استدلالى فقه كه از سوى غير شيعه تدوين مى شود، آراى آن غالباً مورد سكوت و غفلت است .در دائرة المعارفهاى جهانى و حتى اسلامى آراى آن غالباً در رديف آراى فقهى مذاهب مهجور قرار مى گيرد .و اين ستمى بزرگ است، هم به دانشى بدين وسعت و عمق و پيشرفت، كه شايد بتوان گفت :هيچ يك از مذاهب اسلامى به تنهائى داراى فقهى با اين خصوصيات سه گانه نيستند و هم به كسانى كه مى خواهند از آن بهره ببرند .معرّفى اين فقه و كشاندن آن به مجموعه هاى جهانى و كتب فقهى ديگر مذاهب اسلامى و مطالعات حقوقى مراكز علمى جهان، خدمتى به علم و به دانشمندان است و اين كار بايد به شيوه درست و منطقى انجام شود.

2- بهره بردارى: بجز در احوال شخصيّه و نيز در آنچه مربوط به فرد مسلمان است، فقه اسلامى و از جمله فقه شيعى، در طول قرنه، مورد بهره بردارى قرار نمى گرفته است .پس از تشكيل جمهورى اسلامى فقه شيعه يكسره در معرض عمل جامعه ايرانى است و به تبع آن، در همخوانى با موج همه جايىِ گرايش ملّتها به اسلام، فقه ساير مذاهب نيز در برخى كشورها به جايگاه قانون گذارى نزديك شده است .

با اين همه، هنوز توان عظيم فقه، در گره گشايى معضلات زندگى و حلّ نقاط كور در مناسبات اسلامى فرد و جامعه، به كار گرفته شده و بعض، شناخته نشده است .پديده هاى روز به روز زندگى در مقام استفهام و استفتا از فقه اسلامى، طبعاً بايد به پاسخى قانع كننده و حكمى قابل استدلال برسد .به علاوه، فقه امروز كه از پيچيدگى در استدلال و ظرافت همراه با استحكام برخوردار است، مى تواند در تكميل و پيشرفت دانش حقوق، مورد بهره بردارى قرار گيرد و راه هاى تازه اى را در برابر محقّقان مراكز حقوقى جهان بگشايد .

3- تكميل: با پيشرفت فنّى و صنعتى و علمىِ بشر كه بر روى همه شؤون زندگى وى اثر گذارده و سرعت حوادث و پديده هاى نوين را نسبت به روزگار گذشته چند و چندين برابر كرده است، تعداد موضوعاتى كه در معرض پاسخ گويى فقه قرار مى گيرند و فقه بايد حكم شرعى آنها را بيان كند نيز به همين نسبت افزايش مى يابد .بى شك سرچشمه هاى فقه و نيز شيوه فقاهت براى فهم حكم اين موضوعات كافى است، ولى شناخت موضوعى آنها و تحقيق و تدقيق لازم براى تطبيق موضوع با عناوين كلّى در فقه و استدلال مناسب و خلاصه بهترين روش براى درك حكم شرعى آن، كارى مهم و راهى دراز است .همچنين اى بسا موضوعاتى كه در فقه مطرح گشته و حكم آن واضح است، ولى امروزه، موضوع چنان تحول و تطوّرى يافته كه به آسانى نمى توان حكم آن را از آنچه در گذشته گفته شده است دانست .در چنين مواردى است كه فقهاى عصر، بايد با روشن بينى و احاطه علمى و پاى بندى به روش فقاهت از يكسو، و آزادانديشى و شجاعت علمى از سوى ديگر، مفاهيم جديدى را در فقه، كشف كرده و احكام تازه اى را با استناد به كتاب و سنّت، عرضه كنند و اين تكميل فقه است .علاوه بر اينه، استفاده از سبكهاى نوين در تدوين و نگارش كتب و رساله هاى فقهى، عمومى و تخصّصى، و نيز استفاده از روشهاى تحقيق فنّى و علمىِ جديد و حتّى استفاده از روشهاى پيشرفته بحث علمى و به كار بردن ابزارهايى كه امروز در تسهيل كار علمى داراى سهم مؤثرى است، همه اينها به وظيفه تكميل فقه كمك مى كند .

آنچه بايد صراحتاً اعلام كنيم آن است كه تدوين دائرة المعارف فقه، بر مذهب اماميّه در مورد هر سه وظيفه مذكور، اقدامى بزرگ و بسى مؤثر است .اين طرح وسيع و ارزشمند در آن واحد مى تواند هم به معرفى فقه شيعه و هم به بهره بردارى علمى و عملى از آن و هم بالاخره به تكميل و توسعه آن، خدمتى بزرگ بكند .

اين جانب خداوند حكيم و عليم را شكر مى گويم كه اين توفيق به جامعه علمى و فقهى ارزانى گشته است و حوزه علميه قم بحمدالله اوّلين بار مقدّمات شروع به كارى به اين عظمت را فراهم آورده است .

و وظيفه خود مى دانم كه از كليه علما و فضلا عاليقدرى كه در اين طرح بزرگ سهيم اند و دامن همت براى انجام اين كار به كمر زده اند، تقدير و سپاسگزارى كنم، به ويژه از فقيه محقّق و عالم بزرگوار جناب حجة الاسلام و المسلمين آقاى حاج سيّد محمود هاشمى، دامت بركاته، كه دانش وسيع و انديشه پيشرو و همت بلند و توانِ كارىِ ايشان موجب شد كه آرزوى قلبى اين جانب در عالم تحقق قدم بگذارد و شروع درخشان اين كار، اميدهاى ديگرى را زنده نمايد .اميدوارم زحمات طاقت فرساى ايشان و همكارانشان در پيشگاه پروردگار متعال ماجور و مورد تاييد و پسند حضرت بقيّة الله الاعظم، ارواحنا فداه، باشد.

و السلام عليكم جميعاً و رحمة الله سيد على خامنه اى 31/11/72