آشنایی با مراکز فقهیگفتگو با حجة الاسلام والمسلمین حاج شیخ محمد علی تسخیری
فقه اهل بيت: كنفرانس فقهى جده از چه زمانى تشكيل شده و انگيزه تشكيل آن، چه بوده است؟الف. تاريخ تشكيل مجمع فقه اسلامىمجمع فقه اسلامى يكى از ارگانهاى فرعى سازمان كنفرانس اسلامى است كه در سال 1984 ميلادى و در پى تصويب اجلاس سوم سران، تشكيل گرديد. ب . انگيزه تشكيل مجمع فقه اسلامىطبق آنچه در اساسنامه مجمع آمده، انگيزه تشكيل مجمع عبارت است از: 1. جامه عمل پوشاندن به وحدت اسلامى از نظر تئورى و
عملى.
2. پاى بند كردن امت به عقيده اسلامى. 3. بررسى مشكلات و معضلات زندگى و يافتن راه حلّ مناسب برخاسته از شريعت اسلام. فقه اهل بيت: تشكيلات كنونى كنفرانس جدّه، چگونه است؟ مجمع فقه اسلامى از نمايندگان رسمى كشورها بر اساس هر كشور يك نماينده و شمارى از فقها كه مجمع از آنان به عنوان كارشناسان معين دعوت مى كند، تشكيل مى شود. اكنون مجمع، متشكل از حدود يكصد نفر فقيه ثابت است كه اين فقهاء نمايندگان هشت فرقه رسمى اسلامى: اماميه، حنبليه، مالكيه، شافعيه، حنفيه، زيديه، اباضيه و ظاهريه هستند و در اين ميان جمهورى اسلامى ايران، تنها نماينده اماميه به شمار مى رود. فقه اهل بيت: كنفرانس، چه هدفهايى را دنبال مى كند ودستاوردهاى تحقيقاتى آن، چه تاثيرى در مجامع قانونگذارى و فرهنگى كشورهاى اسلامى دارد؟اين كه مجمع چه هدفهايى را دنبال مى كند در قسمت انگيزه تشكيل مجمع در پاسخ سؤال اول جواب داده شد، به هر حال اين مجمع امتيازاتى دارد مثلاً: 1. تاثيرات چشمگير آن در جهان اسلام به اضافه اين كه
تصميمات و توصيه هاى آن از نظر مسؤولان جهان اسلام،
جنبه الزامى دارد.
2. شامل نمايندگان فقهى تقريباً از همه كشورهاى اسلامى
به اضافه كارشناسان برجسته است.
3. همه مذاهب رسمى اسلامى را دربر مى گيرد. 4. شعار آزادى اجتهاد و مقيد نبودن به مذهب خاصى را سر داده و در جهت تحقق اجتهاد جمعى عمل مى كند. فقه اهل بيت: جمهورى اسلامى ايران، به چه انگيزه و از چه وقت و در چه سطحى در اين كنفرانس شركت دارد؟ جمهورى اسلامى ايران به انگيزه عرضه كردن انديشه ها و
نظريات فقهى مذهب اماميه از آغاز تشكيل مجمع و در
سطح بسيار خوبى در مجمع فقه اسلامى حضور فعّال دارد. نمايندگان جمهورى اسلامى، بيشتر مجتهدانى مسلّم و آگاه به مسائل روز و آشنا به آراء و نظرات ديگر مذاهب هستند. فقه اهل بيت: تاكنون، جمهورى اسلامى چه بهره هايى ازشركت در اين كنفرانس، برده است؟مجمع جايگاه بسيار مناسبى براى طرح نظرات علمى و فقهى شيعه در صحنه بين المللى است. و جمهورى اسلامى ايران به عنوان تنها نماينده مذهب اماميه توانسته است با حضور علمى و فعال خود آراء و انديشه هاى مذهب اماميه را در آن صحنه بين المللى مطرح كند و تاكنون در زمينه زدودن القائات نادرست از چهره مذهب اماميه، آن هم به صورت مستدل و منطقى، بسيار موفق بوده است. متاسفانه فشارهاى عمده سياسى كه در طول تاريخ بر تشيع اعمال مى شده است و نبود وجود امكان براى حضور فعال علماى شيعه در مجامع جهانى، سبب شده كه تبليغات دشمنان اهل بيت(ع) عليه شيعه و مبانى عقيدتى آن مؤثر واقع شود. لكن در عين حال، جمهورى اسلامى ايران با حضور مداوم خود در مجمع و با تبيين مواضع و ديدگاههاى فقهى برخاسته از اسلام ناب محمدى(ص) از اين تريبون علمى فقهى جهانى، توانسته است بسيارى از تبليغات شوم دشمنان مذهب تشيع را خنثى سازد. در كنار كار اجلاسها فرصتهاى بسيار مناسب ديگرى براى صحبت در مورد مسائل فقهى و سياسى با فقهاى كشورهاى اسلامى وجود دارد و به دليل اين كه بيشتر اين فقه، سياسى نيستند اين برخوردها كاملاً مفيد و ثمربخش است. اين جانب روابط بسيار گرم و صميمانه با تك تك فقهاى حاضر در مجمع برقرار كرده و حتى به مناسبتهاى مختلف آنان را به ايران دعوت كرده ام. فقه اهل بيت: نمايندگان جمهورى اسلامى، چه موضوعاتى را براى اين كنفرانس، تحقيق و عرضه كرده اند؟مقالات تحقيقى كه از آغاز تاسيس مجمع فقه اسلامى، توسط جمهورى اسلامى ايران عرضه شده است عبارتند از: بيع التقسيط، جناب آقاى شيخ حسن جواهري
تغيير قيمة العملة، جناب آقاى مكارم شيرازى
احرام الحجاج من جدّة، جناب آقاى محمدى
العرف، جناب آقاى خرازى
الاستصناع، جناب آقاى مؤمن
اجوبة مسائل و اشنطن، جناب آقاى مؤمن
تنظيم النسل، جناب آقاى مؤمن
اسئلة بنك التنميه الاسلامية، جناب آقاى مؤمن
و مقاله هاى زير را اين جانب تحقيق و عرضه كرده ام:
تجارة الذهب، الحلول الشرعية لاجتماع الصرف و الحوالة،
جناب آقاى سيد جعفر حسينى
السلم و تطبيقاته المعاصرة، جناب آقاى نظرى
السلم و تطبيقاته المعاصرة، جناب آقاى شيخ حسن جواهرى
المناقصات، جناب آقاى جواهرى
المفطرات فى مجال التداوى، جناب آقاى اسلاميان
مبدا التحكيم فى الفقه الاسلامى، جناب آقاى عندليب
بيع العربون، جناب آقاى معرفت
بطاقات الائتمان، جناب آقاى مؤمن
بطاقات الائتمان، جناب آقاى شيخ حسن جواهرى
خيار الشرط، جناب آقاى سيد جعفر حسينى
الحقوق المعنوية.
العرف.
احرام الحجاج من جدّة.
تنظيم النسل.
عقد التامين.
توحيد الشهور القمريه.
تغيير قيمة العملة.
الاجارة المنتهية بالتمليك.
التسعير.
استثمار الاموال الزكوية.
بيع الوفاء.
الحقوق الدولية فى الاسلام(احكام الاسير).
الغز و الفكرى.
المرابحة للامر بالشراء.
الاستحسان.
بدل الخلو.
وصل الاعضاء المقطوعة بحدّ او قصاص.
آراء حول خطاب الضمان.
مجالات الوحده الاسلامية.
حكم اجراء العقود باآلات الاتصال الحديث.
بحث حول سبل مكافحة المفاسد الاخلاقية.
بحث حول البهائيه.
صرف الزكاة لصالح صندوق التضامن الاسلامى.
سد الذرائع.
الاخذ بالرخص. الودائع المصرفية. فقه اهل بيت: تاثير حضور جمهورى اسلامى را در اين كنفرانس، چگونه ارزيابى مى كنيد؟حضور جمهورى اسلامى ايران در مجمع فقه اسلامى را به طور كلّى مى توان يك حضور مفيد و سازنده توصيف كرد كه ثمرات با ارزشى را به ارمغان مى آورد. يكى از نكات مثبت در طول اجلاسها طرح نظرات فقهى امام خمينى(ره) در مورد مباحث مطروحه است كه بسيارمورد توجه فقهاى حاضر قرار مى گيرد و براى آنان جالب است كه چنين فردى رهبر يك كشور اسلامى بوده، در حالى كه هيچ رئيس كشور ديگرى چنين توانايى علمى را نداشته و ندارد. فقه اهل بيت: آيا موضوعاتى كه از سوى
جمهورى اسلامى طرح مى شود، فردى روى آنها
كار مى شود، يا گروهى؟اگرگروهى كار مى شود، چگونه؟
لطفاً توضيح دهيد.
تا هفتمين كنفرانس مجمع فقه جده، مقاله هاى عرضه شده
توسط نمايندگى جمهورى اسلامى به صورت فردى انجام
مى گرفت. به اين معنى كه اين جانب، يا يكى از علماء و
فقهاى محترم حوزه علميه، مقالاتى را در رابطه با موضوعات
هر دوره كنفرانس تهيه كرده و به كنفرانس عرضه مى كرديم،
ولى پس از تشكيل مجمع فقه اهل بيت(ع) در قم، به دستور
رهبر معظم انقلاب اسلامى، مقرر شد كه اين كار توسط آن
مجمع و به صورت گروهى انجام يابد. از اين روى مقاله هاى كه براى دوره هشتم و نهم كنفرانس
جده تهيه شد(چه توسط بعضى از اعضاى محترم مجمع فقه
اهل بيت (ع) يا علماء ديگر) ابتدا در جلسات رسمى مجمع
فقه به بحث گذاشته شد و پس از اصلاح و تصويب به مجمع
جده ارسال گرديد و بدين ترتيب، مقاله هاى عرضه شده از
سوى جمهورى اسلامى هم از تنوع بيشترى
برخورداربود(يعنى در اين دو دوره تقريباً در رابطه با تمام
موضوعات مطرح شده مقاله داشتيم) و هم از نظر محتوا
عميق تر و پرمايه تر از مقاله هاى دوره هاى قبلى بود. براى حضور هرچه پر تلاش تر جمهورى اسلامى ايران در
مجمع فقه اسلامى، در درجه اول بايد سعى شود كه
كارشناسان و فقهاى بيشترى از حوزه هاى علميه در كنار
نماينده رسمى جمهورى اسلامى در مجمع قرار گيرند. بهتر است به گونه اى باشد كه مجمع از آنان دعوت كند و
كليد اين كار، مشاركت جدّى و فعال آقايان در بحثهاى
مجمع و ارسال مقاله است، تا همراه با كارهاى سياسى در
كنار آن، زمينه حضور فقهاى بيشترى از جمهورى اسلامى
در مجمع فراهم شود. به نظر مى رسد اگر علما و فضلاى حوزه هاى علميه فعاليت
علمى مهم در برابر مجمع نشان دهند، تحقق چنين امرى
كاملاً ممكن خواهد بود. حضور ما در بحثهاى علمى و فقهى مجمع مى تواند بسيار پر
تلاش تر و گسترده تر از وضع حاضر باشد. اين جانب به دليل كارهاى فراوان، در كنفرانسهاى قبلى
موفق نمى شدم كه در رابطه با همه موضوعات مطرح شده
در اجلاس ه، مقاله تهيه و ارسال كنم. در حالى كه ما نه تنها بايد نسبت به تمامى موضوعات هر
اجلاس مقاله داشته باشيم، بلكه مى بايست با يك كار
مطالعاتى قبلى، نظر تمامى فرق ديگر را جمع آورى و
پاسخهاى لازم را تهيه كنيم و حتى در طول سال مى توان
يكسرى مباحث يا مكاتبات را با فقهاى مجمع انجام داد، چون
در طول روزهاى برگزارى اجلاس، وقت كافى براى ارائه
كامل نظرات معمولاً وجود ندارد و اين امر ميسّر نمى شود،
مگر اين كه يك گروه پرتلاش از فضلا و محققان زير نظر
علماى طراز اول حوزه هاى علميه تشكيل شود و در طول
سال مطالعات و تحقيقات لازم درباره موضوعات اجلاسها
داشته باشند و نتيجه كار خود را هنگام اعزام هيات جمهورى
اسلامى ايران در اختيار فقهاى آن هيات قرار دهند.
نكات مورد توجه براى حضور مؤثر و كارآمد در كنفرانسهاى
مجمع فقه اسلامى: 1. اعضاى شركت كننده تسلط كافى و شناخت عميق از
قرآن و سنت داشته باشند.
2. نسبت به آراى فقهاى ديگر مذاهب، دست كم وقوف
نسبى داشته باشند.
3. در طرح نظرات خود تنها به گفته امام معصوم(ع) و يا
فلان مرجع اكتفا نكنند بلكه با روش علمى متناسب با اجتهاد
آزاد، نظرات خود را مطرح سازند. (اجتهاد آزاد به اين معناست كه همه نظريات را مطرح كنيم و با استدلال قابل قبولى نظرى را ترجيح و برگزينيم). و مقتضاى اين امر، بازگشت به ابزار اساسى استدلال، يعنى قرآن و سنت است. فقه اهل بيت: در پايان، اگر خاطره اى از اين كنفرانسها به ياد داريد، بفرماييد.خاطرات زياد است. معمول، نقطه نظرهاى علمى و عميق فقهاى بزرگ مذهب اهل بيت(ع) وقتى به صورت مستدل مطرح مى شود، تاثير عميق و شايسته اى در روند بحثهاى مجمع به جاى مى گذارد. مثلاً به دنبال طرح بحث: «عرف» علماى مجمع استقبال زيادى از آن كردند به طورى كه يكى از علماى يمن جنوبى، صريحاً اعلام كرد كه: «بحث اصيل اين است». البته متاسفانه حركت وهابيها و نفوذ آنها در مجمع اثر منفى بر سير كارهاى مجمع وارد مى كند، ولى بحمد اللّه تاكنون هر تلاشى كه براى تشويه سمعه مذهب اهل بيت(ع) كرده اند، خنثى شده است. از جمله در يكى از اجلاسها به عبارت شارع مقدس كه در تعبير بعضى از علماى هيات اعزامى جمهورى اسلامى آمده بود، به شدّت اعتراض كردند و تفسير نادرستى از آن را به شيعه نسبت دادند، كه با توضيحاتى كه در دفع اين شبهه دادم، نتوانستند از اين تعبير سوء استفاده كنند. به دليل ضيق وقت در بيان خاطره ها به همين مقدار اكتفا مى كنم. |