گزارش اولين اجلاس سراسرى زكاتنخستين اجلاس سراسرى زكات در تاريخ 27/8/75، در شهرستان اهواز برپا شد. در اين نشست علمى يك روزه كه بسيارى از فقهاء، مدرسان و انديشهوران حوزوى، اساتيد دانشگاه و برخى از مسؤولان نظام در آن شركت كرده بودند، سخنرانان، زكات را از زواياى مختلف بررسىكرده و نكاتمهمى را موردتوجه قراردادند; ازجمله: 1. اهميتزكات: در اين باره اهتمام قرآن و روايات نسبت به
زكات را يادآور شدند:
در قرآن بيش از 30 مورد كلمه زكات صريحا آمده و در 17
مورد با عنوان صدقه و بيش از 65 مورد تحت عنوان انفاق به
معنى عام آن آمده است.
در بيست و هشت آيه، زكات و نماز در كنار هم قرار
گرفتهاند كه اين مطلب نشاندهنده همسنگى زكات با
مهمترين واجب دينى يعنى نماز است. روايات بسيارى وجوب زكات و فلسفه آن را بيان كرده و آثار و فوائد زكات براى فرد و جامعه زكات دهنده را يادآور شده و كسانى كه زكات نمىپردازند را از پىآمدهاى منفى و آثار سوء دنيوى و اخروى بر حذر مىدارد. 2. تاسف از مهجوريت: نكتهاى كه همگان از آن ابراز تاسف نمودند مهجوريت اين فريضه مهم دينى است; بگفته يكى از سخنرانان: با اينكه 17 سال از حكومت اسلامى مىگذرد، زكات همچنان در جامعه، هم از جانب حكومت و هم از جانب مردم. مطابق آمار، در يكى از استانهاى حاصلخيز دويست ميليون تومان زكات جمعآورى گرديد، در حالى كه مبلغى كه مىبايست پرداخت مىشد پنج ميليارد تومان برآورد شده است. 3. توجه به نقش زكات در حل مشكلات جامعه: سخنرانان با بيان اين مطلب كه زكات حقى است كه خداوند در مال اغنياء براى فقرا قرار داده است، يادآور شدند كه اگر زكات به درستى گرفته شود نه تنها مشكل فقراء جامعه بلكه برخى از مشكلات ديگر جامعه را نيز حل مىكند. از اين رو برخى پيشنهاد كردند كه شايسته است دولت به جاى تبليغات براى جشن عاطفهها و مانند آن براى احياء زكات در جامعه تبليغ نمايد تا هم به واجبى از واجبات الهى عمل شود و هم بيش از آنچه مردم در اين گونه مراسم موسمى مىپردازند جمع گردد. 4. قلمرو زكات: اينكه آيا زكات به نه مورد (گاو، گوسفند،
شتر، خرما، كشمش، جو، گندم، درهم و دينار) منحصر
ستيا خير; موضوعى است كه همواره در فقه مورد بررسى
فقيهان بوده است. بيشتر سخنرانان به منحصر نبودن زكات
به موارد نه گانه معتقد بودند و براى آن ادلهاى آوردند، ولى
برخى تصريحنموده و اقامهبرهان كردند و برخى با
ايجادترديد از آن گذشتند. در همين راستا زكات در غير نقدين (اسكناس) نيز پرسش جدى ديگرى بود كه خواهان تحقيق و بررسى آن بودند. 5. چگونگى جمعآورى زكات: آيا زكات را بايد گرفتيا مردم
خود بايد بپردازند; به بيان ديگر: آيا زكات گرفتنى است و
چنانچه مردم نپرداختند وظيفه حكومت است كه آن را، هر
چند به زور، بگيرد؟ يا اينكه از جانب دولت اجبارى در كار
نيست و مردم خود بايد بپردازند.
آنچه همه سخنرانان بر آن اتفاق نظر داشتند اين بود كه
جمعآورى زكات و هزينه آن وظيفه حكومت است.
برخى افزون بر اين معتقد بودند كه حكومت از كسانى كه
زكات نمىپردازند بايد مطالبه كند و از آنها بگيرد; چرا كه
زكات گرفتنى است «خذ من اموالهم»، نه دادنى. سيره
پيامبر(ص) و اميرالمؤمنين(ع) نيز چنين بوده است. برخى نيز بر اين باور بودند كه چون زكات يك واجب عبادى است و قصد قربت لازم دارد، با اكراه و اجبار نمىسازد; بنا بر اين نبايد كسى را بر پرداخت زكات اجبار نمود; بلكه بايد سطح آگاهى مردم را بالا برد تا خود مشتاقانه زكات را بپردازند. 6. احياء فرهنگ زكات در جامعه و تبليغ و ترويج آموزهاى
دينى راجع به زكات در بين مردم نكته ديگرى بود كه
همگان بر ضرورت آن تاكيد داشتند.
در اين اجلاسيه مقرر شد سمينار بررسى و تبيين مسائل
فقهى زكات در آينده با مسؤوليت آيت الله سيدمحمود
هاشمى برگزار شود. فقه اهل بيت: حضور چشمگير فقهاء و
مدرسان حوزه، اساتيد و صاحبنظران دانشگاهى را مىتوان
از امتيازات اين نشست برشمرد; چنانكه كوتاه بودن و پر
محتوا بودن آن نيز شايان توجه است.
ما نيز ضمن استقبال از اين گونه نشستهاى علمى و فقهى و
آرزوى توفيق براى دست اندركاران آن اميدواريم كه ديگر
موضوعات فقهى مورد ابتلاى جامعه و نظام اسلامى كه نياز
به پژوهش و همفكرى عالمانه دارد نيز مورد بررسى گذاشته
شود. |